سم الله الرحمن الرحیم

از صحنه به مسجد

 ترک صحنه برخی از آوازخوانهای تاجیک

بدلایل 'اسلامی'

مهربان روشن، آوازخوان تاجیک، می گوید به دلیل روی آوردن به ارزشهای اسلامی، تصمیم گرفته است صحنه را ترک کند. وی می‌گوید که قصد دارد در آینده مشغول تجارت شده و تنها آهنگهای مذهبی اجرا کند. آقای روشن معتقد است که اجرای آهنگهای مدرن طبق ارزشهای اسلامی گناه محسوب می‌شود.

این در حالیست که اخیراً چندی از آوازخوانان سرشناس دیگر نیز به دلایل مشابه صحنه را ترک کرده‌اند. گفته می‌شود ملکه سعیدزاد، آوازخوان معروف، نیز که در گذشته از محبوبیت زیادی در میان علاقه‌مندان ترانه‌هایش برخوردار بود، بعد از سفر حج حجاب پوشیده، صحنه را ترک کرده و حالا مشغول تجارت لباس اسلامی برای بانوان است. گذشته از این، برخی از آوازخوانها بعد از سفر حج به نامهای خود تخلص “حاجی” گرفته‌اند. ولی با این وجود، ترک کسب خود نکردند. به عنوان مثال، حاجی افضل شاه شادی و یا حاجی جوربیک مراد همچنان مشغول آوازخوانی هستند. فرقت سعید می‌گوید که اخیراً میان مذهبیان و آوازخوانها در باره مقام موسیقی و آوازخوانی در زندگی مردم بحثهای تندی صورت می‌گیرد

مهربان روشن در صحبت با بی بی سی گفت که بیش از چهار سال است که به اسلام روی آورده و درک کرده است که شغل آوازخوانی "کار درستی نبوده است."

وی افزود: "همه شب در مراسم مختلف آوازخوانی می‌کنیم که آن جا بانوان زیادی رقص و می‌نوشی می‌کنند. این همه گناه است و ما بی‌اختیار در آن مشارکت می‌کنیم. تصمیم گرفتم که آوازخوانی را بتدریج قطع کنم و به تجارت مشغول شوم." با این وجود، آقای روشن می‌خواهد که در آینده ترانه‌های مذهبی اجرا کند و حالا مشغول تهیه یک برنامه ویژه مذهبی بوده است. وی همچنین خبر داد که طی چهار سال اخیر از فرارسی سال نو میلادی تجلیل نمی‌کند، زیرا "این امر در اسلام ممنوع است."

مذهبیان می‌گویند که شنیدن ترانهایی که باعث برانگیختن فَحش می‌شوند، ممنوع است

فرقت سعید، آوازخوان تاجیک و رهبر گروه “شش مقام” در کمیته رادیو و تلویزیون دولتی تاجیکستان، می‌گوید که حالا میان جوانان مذهبی و آوازخوانان در مورد ممنوع بودن یا نبودن موسیقی در اسلام بحثهای تندی صورت می‌گیرد. وی افزود: “مطمئنم اسلام نمی‌تواند جدا از موسیقی باشد. زیرا آیتهای قرآن نیز در قالب عروض اجرا می‌شوند. مشکل این است که بسیاری از آوازخوانان جوان ترانهایی را اجرا می‌کنند که از ذوق پایین آنها گواهی می‌دهد." آقای سعید گفت که خود نیز در جوانی ترانه هایی را اجرا کرده است که از اجرای آنها اکنون "شرم ‌دارم" و آنها را از برنامه‌هایش لغو کرده است. وی افزود: "به این دلیل، به “شش مقام” روی آوردم، زیرا در این قالب ترانه هایی اجرا می‌شوند که مخالف آداب یا اخلاق اسلامی نیستند."

اکبر تورجانزاده، از چهره‌های سرشناس مذهبی تاجیکستان، می‌گوید که شنیدن هر گونه آهنگ و یا ترانه‌ای که "برانگیزنده فحش" نباشد، در اسلام ممنوع نیست.اکبر تورجانزاده: "اگر در محفلی ترانه‌های "سوختم-پختم" صدا دهند، آن مراسم را ترک خواهم کرد" آقای تورجانزاده نیز بر این نظر است که اسلام نمی‌تواند از ترانه‌های سنتی که بر آثار شاعران کلاسیک اجرا می‌شوند، صرف نظر کند: "شعرهای حافظ و سعدی و کمال و بیدل انسان را تربیت و به ‌اندیشه دعوت می‌کنند و ترانه هایی که بر پایه آثار این ادیبان اجرا می‌شوند، با ارزشهای اسلامی مغایر نیستند."

هرچند برخی از علمای مذهبی ادعا دارند که شنیدن هر گونه موسیقی ممنوع می‌باشد، ولی اکبر تورجانزاده می‌گوید که حتی پروردگار اجرای ترانه‌ها در مراسم عروسی را روا دانسته است. وی افزود: "شرط نیست همه ترانه‌ها الهی باشند، شنیدن ترانه‌ها در باره زیبایی، طبیعت و ارزشهای دیگر انسانی نیز ممنوع نشده است."

این در حالیست که برخی از جوانان مذهبی در تاجیکستان حالا از شنیدن هر گونه موسیقی و ترانه‌ها خودداری می‌کنند و این کار را "حرام" می‌دانند. ولی به اعتقاد آقای تورجانزاده، چنین برخورد جوانان را می‌توان تا حدی افراط یا جهل نامید. به عقیده وی، این مشکل از کمبود دانش مذهبی منشأ می‌گیرد.

از آقای تورجانزاده سؤال کردم که اگر در مراسمی شرکت داشته باشد و در آن جا ترانه هایی اجرا شوند که آنها را وی ممنوع می‌داند، چه گونه رفتار خواهد کرد؟

آقای تورجانزاده گفت: "اگر منظورتان همان ترانه‌های "سوختم-پختم" باشد، و اگر ایمانم قوی باشد، باید آن محفل را ترک کنم."

فریدون هادی‌زاده، کارشناس در امور ادیان، بر این نظر است که بسیاری از جوانان مذهبی تاجیکستان از کسی شنیده‌اند که موسیقی در اسلام ممنوع است و بدون دلیلی از این امر پیروی می‌کنند. وی افزود: "نمی توانم بگویم که این افراط است، ولی این نشانه ماکسیمالیسم مذهبیان نوپا می‌باشد." به گفته وی، در اسلام ترانه‌خوانی هیچ گاه ممنوع نبوده است و آوازخوانی داوود، یکی از پیغمبران که از صدای خوشی برخوردار بود، دلیل این امر است. آقای هادی‌زاده می‌گوید که انکار موسیقی و آوازخوانی در اسلام بعد از انقلاب اسلامی ایران در سال 1979 آغاز شد. وی گفت که در زمان آیت‌الله خمینی، بنیانگذار انقلاب اسلامی محدودیتهایی برای اجرای موسیقی ایجاد شد. "ولی با گذشت سالها در ایران از این امر دست کشیدند و حالا گروههای بسیار موسیقی پاپ در این کشور فعال هستند." آقای هادی‌زاده معتقد است برخی از آوازخوانهای تاجیک که "هنر آوازخوانیشان به مرحله پایانی یا تنزل رسیده ‌است" و دیگر مهارت بیشتری از این ندارند، برای روی پوش کردن این وضع خود به اسلام روی آوردن را بهانه ترک صحنه می‌خوانند.

در همین حال، به گفته فرقت سعید، آوازخوان تاجیک، مواردی نیز وجود دارد که آوازخوانها، به خصوص هنرمندان زن، تحت فشار جامعه به ترک صحنه وادار می‌شوند.به عنوان مثال، آقای سعید گفت معتقد است که پس از سفر حج مردم به ملکه سعیدزاد فشار آورده‌اند، تا وی "طبق مقررات اسلامی" آوازخوانی را ترک کند کند و باید حجاب بپوشد. اما خود خانم سعیدزاد می‌گوید که سفر حج زندگی او را عوض کرده است.

منبع: سایت بی بی سی فارسی