بسم الله الرحمن الرحیم

فلک وکبک

شنیده بودم که در تاجیکستان کبک محبوب است و ارزشمند. اما هیچ انتظار نداشتم که مردم این خطه که متانت و آرامششان گاهی اعصاب را به هم می ریزد رینگی را ترتیب دهند و کبک ها را به جان هم بیندازند

و تماشاگر جنگ این پرنده زیبا و خوش صدا باشند. امروز (10/10/2010- 18/7/1389) در تاجیکستان روز فلک است .


برای کسب اطلاع در باره این روز گشتم را در دوشنبه آغاز کردم اما مشاهده تجمع تعدادی از تاجیکان توجهم را به خود جلب کرد . نزدیک شده با صحنه دردناکی مواجه شدم با پارچه ای سفید رینگی به قطرحدود سه متر و ارتفاع 60 سانت درست کرده و دوکبک خوش خرام و زیبا را به جان هم انداختند . این دو کبک بیش از 30 دقیقه به جان هم افتاده و با نوک خود بر گردن دیگری ضربه زده و پر کنی کردند . صحنه بسیار دردناک بود اما دردناک تر آنکه با هرضربه که بر گردن کبکی ورود می آمد گروهی ابراز شادمانی می کردند . در این بین من مانده بودم و توان این کبک ها که بیش از نیم ساعت یکسره همدیگر را تعقیب کرده و به هم ضربه زدند . در ورزش های خشن که دو انسان به جان هم می افتند هردوسه دقیقه یکبار استراحتی داده شده و ... اما .

درحلقه اطراف رینگ نزاع کبک ها  پیرمردان و کودکانی جمع شده و با اشتیاق به تماشا مشغول بودند . از یکی از آنها نظرش را پرسیدم  گفت بازی نغز و زیبی ( قشنگ) است .او خودش را عاشق زیبایی و آواز کبک می دانست و در حسرت پول خرید کبک خرامانی بود که نشان کرده بود (300 سامان حدود 75 هزار تومان)  دیگری گفت دارندگان کبک های جنگی از درآمد خوبی برخورداند و در صورت پیروزی کبکش شاید در یک روز بیش از 500 دلار نصیبش شود.

در اطراف این معرکه چندش آور تعداد زیادی کبک هم در حال معامله بود . که با توجه به جثه ، جنسیت ، رنگ و... قیمت می خورد و خریداران یا برای بهره مندی از صدای کبک و یا به امید جوجه کشی و تربیت کبک جنگی و بهره مند شدن از سود حاصله دنبال خرید کبک بودند . هرچند بودند افراد مرفه ای که برای ذبح و بهرمند شدن از گوشت لذیذ و شفا بخش کبک در ین معرکه پرسه می زدند.

مشاهده جنگ کبک ها چنان حالی ازم گرفت که اصلاً فراموش کردم به چه قصدی از خانه بیرون زده ام . روز فلک .

پیرمردی که کبکش بازنده شده بود را در گوشه ای یافتم که داشت برای کبک بازنده و زخمی اش می خواند . سلام کردم و گفتم "چه خلی اکه جان" ( چطوری برادرم) نگاهم کرد و به زمزمه اش ادامه داد . گفتم چه می خوانی . گفت از بخت بدم به فلک شکایت می برم ....

فلک موسیقی مردمی تاجیکستان است . فلک خوانی در واقع دردل با فلک و چرخ گردون است و اشعار آن رباعیات و دوبیتی های مردمی است همچون این قطعه که" ای چرخ فلک، مرا به چرخ آوردی/ کولاب بودم، مرا به بلخ آوردی/ کولاب بودم آب شیرین می خوردم/ از آب شیرین مرا به تلخ آوردی."

در فلک خوانی آوازه خوان خطاب به فلک از اندوه و درد دل و خشم و نومیدی و ناخوشنودی اش از سرنوشت و آرزو و آمالش می گوید. در اشعار و نوای فلک اندیشه ها و تاملات آوازخوان و آرمان های او بازتاب می یابد.در برخی موارد فلک که به آهستگی آغاز می گیرد، شاد و تند می شود. از این جاست که فلک را به مناسبت های مختلف، از سور عروسی گرفته تا مراسم خاک سپاری، اجرا می کنند.

در تاجیکستان سه نوع فلک معروف است: فلک دشتی، فلک آزاد و فلک راغی. رایج ترین و مردمی ترین آن فلک دشتی است که از اصالت بیشتر هم برخوردار است. فلک دشتی بدون ساز خوانده می شود و عبارت است از همان دوبیتی ها و رباعیات مردمی قدیمی که کشاورزان، مرد یا زن، به هنگام کار در مزرعه خود با صدای بلند می خوانند.