سرآغاز گفتار نام خداست
که رحمتگر و مهربان خلق راست

ترجمه منظوم قران مجید

«براستی‌ قرآن‌ را برای‌ پند و اندرز، سهل‌ و آسان‌ ارائه‌ نمودیم‌...» (سوره‌ النجم‌، 54 ـ 17)
ترجمه قرآن به عنوان مبنا و  محور فرهنگ عظیم اسلامی تحولات بزرگ و ارزشمندی در جنبه های مختلف فرهنگ بشری، ایجاد کرده است و قرآن با عمق و محتوای بسیار والا همواره مورداستفادة ملل مختلف به ویژه مسلمانان در سراسر جهان بوده است و هیچ ملتی خود را بی نیاز از آن نمی دانند.

به منظور بهره مندی سهل‌ و آسان آحاد مردم در سراسر دنیا از پند و اندرزها و پیام های والای الهی، ترجمة قران از گذشته های دور شروع شده است و روز به روز نیز بر تعداد ترجمه ها و تحقیقات پیرامون آن افزوده می شود و امروزه ترجمه های متعدد از قرآن مجید به بیش از 100 زبان مختلف درجهان گویای نیاز شدید جوامع بشری به این اقدام است.

عرضه قرآن با ترجمه منظوم برای مردمی که علاقمند شعر و قافیه هستند از جمله تاجیکان نغز و ساز ، جالب و توجه‌برانگیز است . از همین روی علیرغم مخالفت هایی که از سوی برخی از علما و صاحبنظران وجود داشته است ترجمه قران به نظم در زبانهایی همچون اردو، پنجابی،  انگلیسی، المانی و ... و حتی به زبانها و لهجه های محلی از دوره های پیشین وجود داشته و تداوم دارد.

‌در ایران هم از دیرباز ترجمه‌های منظوم متعددی از قرآن کریم صورت گرفته است.  اولین ترجمه منظوم از قرآن کریم با مجوز رسمی و به صورت گسترده در سال 1376  منتشر شده است .این ترجمه در حدود هجده هزار بیت  در قالب مثنوی و در وزن شاهنامه فردوسی و بوستان سعدی سروده شده است و تاکنون بیش از چهل بار تجدید چاپ شده است.

امید مجد که در بیست و پنج سالگی  این ترجمه ارزشمند را انجام داده است نیشابوری بوده و فارغ التحصیل رشته پتروشیمی از دانشگاه صنعتی امیرکبیر است . ایشان امروزه به عنوان عضو هیئت علمی دانشکده ادبیات دانشگاه تهران مشغول به تدریس ادبیات بوده و اقدام به ترجمه منظوم دیگر متون دینی همچون نهج البلاغه و صحیفه سجادیه نموده است.

پس از اقبال گسترده ای که به ترجمه منظوم امید مجد شد و با توجه به نظرات صاحبنظران ایشان ترجمه دومی از قران به نظم را هم انجام داده است که گویا با ترجمه اول کمتر از پنجاه بیت مشترک دارد . ترجمة دوم چهارده هزار بیت بوده و  از لحاظ دقت در ترجمه و هم از لحاظ پختگی و زیبائی اشعار، دقیق تر ، علمی تر و دلنشین تر از ترجمة اول است.

از جمله دلایل مخالفت با ترجمه منظوم قران مجید می توان به موارد زیر اشاره کرد.

1- در حالیکه خود قرآن شعر نیست و صراحت بشعر نبودن دارد ، چرا باید ترجمة آن منظوم باشد؟

2- اگر ترجمه منظوم از قران ممکن و صحیح بود ، پیشینیان از جمله سعدی و حافظ و مولانا  چرا این کار را نکردند؟

3- در ترجمه منظوم نمی توان مفاهیمِ  و پیام های والای قرآنی را رساند. چرا که  شعر درگیری وزن و قافیه دارد و شاعر به جای توجه به مفاهیم و پیام باید بدنبال قافیه بگردد !

امید مجد معتقد است ؛ از آنجا که برای گسترشِ درک قرآن که به تصریح خود قران « بلسانٍ عربیٍ مبین » نازل شده است ترجمه های متعددی به نثر از قران داریم  پس می توان  برای گسترش درک قرآن آنرا به شعر نیز ترجمه کرد . و عدم ترجمه منظوم قران توسط  پیشینیان ما ، که ادبیات را به اُوجِ اعتلایِ خود رسانده اند نیز دلیل نمی شود که این کار در این دوره انجام نشود .گیر کردن در قافیه و عدم توجه و توان در انتقال مفاهیم و پیام های والای قران هم اگر مترجم شاعر باشد موضوعیت ندارد چرا که زبان شعر زبانی تواناست و کسانی که در وزن و قافیه گیر می کنند شاعر نیستند . افرادی نیزکه بر این نظرند که به نظم نمی توان پیام های والای قرانی را منتقل ساخت در واقع  نظم را فرو دست نثر پنداشته اند در حالیکه بهترین یادگارهای ادبیات ما منظومند .

 در تاجیکستان هم گویا چندین تلاش در راستای ترجمه منظوم قران یا تبدیل حروف فارسی ترجمه منظوم  به حروف سرلیک انجام شده است که تا کنون به نتیجه مطلوب نرسیده است. قطعاً اگر این اقدام به سرانجام برسد با توجه به حافظه قوی شعری و تعلق خاطر تاجیکان به شعر و شاعری می تواند بسیار مورد استقبال واقع شود . و اگر نشر صوتی ترجمه منظوم قران مجید در تاجیکستان عرضه شود یقیناً با توجه به هزینه کمتر و سهولت تهیه و دسترسی فراگیر خواهد شد.

در پایان توجه شما را به ترجمه منظوم سوره حمد آقای امید مجد جلب می نمایم.

سرآغاز گفتار نام خداست

که رحمتگر و مهربان خلق راست

ستایش بود ویژه کردگار

که بر عالمین است پروردگار

که بخشنده و مهربان است نیز

بود صاحب عرصه رستخیز

ترا می‌پرستیم تنها و بس

نداریم یاور به غیر از تو کس

بشو هادی ما به راه درست

ره آنکه منعم ز نعمات توست

نه آنان که خشمت بر ایشان رواست

نه آنها که هستند گمره ز راست