بسم الله الرحمن ارحیم

تاجیکان اسماعیلی

در دوشنبه پایتخت تاجیکستان یکی از بناهایی که توجه هر تازه واردی را به خود جلب می کند سنتر اسماعیلیان است.

این مرکز با هزینه ای بالغ بر 23 میلیون دلار، در مدت 5 سال و با سرمایه گذاری بنیاد آقاخان در زمینی به مساحت 3 هکتار در یکی از بهترین نقاط شهر دوشنبه احداث شده است.

****این نوشتاربه اجمال و با بهره گیری ازمنابع معرفی شده در انتهای مطلب تنظیم شده است . وباید صحت مطالب آن کنترل شود لذا جهت تکمیل و اصلاح منتظر نظرات خوانندگان محترم هستم.


سنتر اسماعیلیان که در سال 2009 افتتاح گردیده است وبه ظاهر فعالیت چندانی ندارد روزهای یک شنبه هر هفته دربهای خود را به روی بازدید کنندگان باز نموده و راهنمایان آن ضمن معرفی بنا و معماری آن به معرفی و تبلیغ اسماعیلیه می پردازند و الحق که چه زیبا و استادانه کار خود را انجام می دهند. در مورد تعداد افراد دارای این مذهب در تاجیکستان اطلاعات زیادی در دست نیست اما جمعیت آنها را در حدود 200 هزار نفر تخمین می زنند که بیشتر در منطقه پامیر و شهردوشنبه ساکنند.اسماعیلیان تاجیک به خاطر شرایط دوران حکومت کمونیستی و قاعده تقیه ، از آداب و رسوم و اعتقادات خود فاصله گرفته و جوانان اسماعیلی مسلک عموماً چندان چیزی از آئین و مرام خود نمی دانند. از این روی تشکیلات اسماعیلیان تلاش وسیعی را برای آشنا کردن پیروان سابق و جذب افراد تازه که بدانها مستجیب گفته می شود انجام می دهد. در ادامه مروری گذرا برتاریخ ، اعتقادات و شرایط امروزین این فرقه صورت گرفته است.

  اسماعیلیه یا باطنیه فرقه‌ای از شیعه امامیه هستند که معتقدند پس از مرگ امام جعفر صادق(ع) امامت به پسر بزگتر وی می‌رسید؛ اما چون پسرش اسماعیل پیش از پدر درگذشته بود، امامت به محمد بن اسماعیل که سابع تام است و دور هفت با او تمام می‌شود و پس از او امامت در خاندان وی باقی ماند ، منتقل شده است. آنها در میان اهل سنت به «باطنیان»مشهورند و شیعه هفت امامی نیز نامیده می‌شوند. اسماعیلیان چون معتقد به هفت امام می باشند به سبعیّه یا هفت امامیه نیز معروفند . البته طی گذر زمان به بنامهای دیگری نیز نامیده شده اند از جمله، مبارکیه، خطّابیه، باطنیه، تعلیمیه، سبعیّه،  ملاحده و ....

گویا از نظر اسماعیلیان امامت دارای مراتب چهارگانه زیر است.1 ـ امام مقیم: کسی که پیامبر ناطق را بر می انگیزد و این عالی ترین درجه امامت است و آن را (رب الوقت) نیز گویند.2 ـ امام اساس: وصی و جانشین پیامبر که سلسله امامان مستقر در نسل او تداوم می یابد.3 ـ امام مستقر: کسی که امام پس از خود را تعین می کند.4 ـ امام مستودع: که به نیابت از امام مستقر به انجام امور امامت قیام می کند و حق تعیین امام پس از خود را ندارد وی را نایب الامام نیز گویند. راه تعیین امام از نظر اسماعیلیه دو چیز است: وراثت و نص امام مستقر.

تعالیم ظاهری اسماعلیه با معتقدات شیعة دوازده امامی چندان تفاوتی ندارد و همان احکام شرعی اسلام مانند نماز و روزه، وخمس و زکات و غیره است. اسماعیلیان. در نماز پس از خواندن سورة فاتحه این دعا را می خوانند:

«سجدت وجهی الیک و توکلت علیک منک قوتی و انت عصمتی یا رب العالمین اللهم صل علی محمد المصطفی و علی علی المرتضی و علی الائمة الاطهار وعلی حجة الامر صاحب الزمان و العصر امامنا الحاضر الموجود مولانا شاه کریم الحسینی اللهم لک سجودی و طاعتی»

اسماعیلیه امروز به دو طایفة آغاخانیه (آقاخانیه) و بهره (بحره) تقسیم می شوند که باز ماندگان دو فرقة نزاری و مستعلوی هستند.در سازمان مذهبی اسماعیلیان به تازه معتقدان مستجیب گفته می شود ، سپس طیف ماذون، پس از آن داعی، و در نهایت حجت، باب و امام قرار می گیرند. رهبری در اسماعیلیه ارثی است . آقا خان سوم (سر سلطان محمد شاه آقاخان) چهل و هشتمین امام مسلمانان شیعهی اسماعیلی با هشت سال سن در سال 1885 میلادی به امامت اسماعیلیه رسید و حدود 70 سال این امر بر عهده وی بوده است. او عضو شورای قانونگذاری سلطنتی هند (۱۹۰۴-۱۹۰۲)، رییس مسلم لیگ سراسری هند (۱۹۱۳-۱۹۰۶) و بنیانگذار کنفرانس مسلمانان سراسر هند (۹-۱۹۲۸) بود . در سال ۱۹۳۴ به عضویت شورای خبرگان بریتانیا منصوب شد. او در مقام نمایندهی هند در کنفرانس کاهش تسلیحات در ژنو در سال ۱۹۳۲ و به عنوان فرستادهی ارشد هند در جامعهی ملل در دههی ۱۹۳۰ شرکت داشت. در سال ۱۹۳۷ او به عنوان رییس جامعهی ملل انتخاب گردید.

  بعد از مرگ وی در سال 1957 میلادی نوه ۲۰ ساله اش به نام کریم الحسینی ملقب به آقا خان چهارم به رهبری فرقه اسماعیلیه رسید. او چهلونهمین امام موروثی مسلمانان شیعی اسماعیلی است. آقا خان چهارم در سیزدهم دسامبرسال ۱۹۳۶ در شهر ژنو زاده شده است. سالهای آغازین کودکیاش را در نایروبی پایتخت کنیا سپری نموده و در سال ۱۹۵۹ با مدرک لیسانس در رشتهی تاریخ اسلام از دانشگاه هاروارد فارغالتحصیل شده است. پدربزرگ آقاخان (امام چهل و هشتم) ریاست جامعهی ملل را بر عهده داشته و پدرش شاهزاده علیخان سفیر پاکستان در سازمان ملل بود. عموی او شاهزاده صدرالدین مسؤول پناهندگان سازمان ملل، هماهنگ کنندهی سازمان ملل برای کمکرسانی به افغانستان، و نمایندهی اجرایی سازمان ملل در مناطق مرزی عراق- ترکیه بوده است. برادر آقاخان، بعد از فارغالتحصیل شدن از دانشگاه هاروارد در سال ۱۹۶۵ به بخش امور اقتصادی و اجتماعی در دبیرخانه سازمان ملل ملحق شد. وی مدیر بنیاد آقاخان (AKF) بوده و عضو هیأت مدیرهی صندوق توسعهی اقتصادی آقاخان (AKFED) و رییس کمیتهی اجرایی آن است. او رییس مؤسسهی فرهنگی آقاخان (AKTC) نیز میباشد. آقا خان چهارم او سیستم پیچیدهی ادارهی جامعهی اسماعیلی را، که توسط پدربزرگآش بنیان نهاده شده بود، با دنیای جدید سازگار نمود. او یکی از ثروتمندترین انسانهای روی زمین است که درآمد سالانه اش را ۱۵۰ میلیون دلار در سال تخمین زده اند. 

اسماعیلیان در حال حاضر در حدود 25 کشور جهان پراکنده هستند و عمدتاً در هند، پاکستان، افغانستان، تاجیکستان و پامیر چین زندگی می کنند.و همچنین در کشورهای افریقایی و اروپایی و آمریکای شمالی نیز وجود دارند. از سال 1970 میلادی شمار ی از اسماعیلیان به غرب مهاجرت کرده در کشورهایی چون، کانادا، آمریکا، انگلیس سکونت گزیدند. عده ای هم در کشورهای سواحل خلیج فارس همچون ایران، عمان، مسقط و بحرین حضور دارند.

برای اطلاعات بیشتر مطالعه کتابهای:

1)            آقاخان محلاتی و فرقه اسماعیلیه- ساعی، محسن- تهران، 1329

2)            الاسماعیلیه بین الحقائق و الاباطیل- هاشم عثمان-  بیروت، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، چاپ اول، 1419ق،

3)            الحرکات الباطنیه فی الاسلام- مصطفی، غالب- بیروت، دار الانولس

4)            بحوث فی الملل و النحل- سبحانی، جعفر- قم، انتشارات امام صادق ـ علیه السّلام ـ چاپ اول، 1418هـ

5)            تاریخ شیعه و فرقه های اسلام - مشکور، محمد جواد-  انتشارات اشراقی، چاپ پنجم، 1372

6)            تاریخ و عقاید اسماعیلیه- دفتری، فرهاد- ترجمه فریدون بدره ای، تهران، نشر فرزان، چاپ اول، 1375

7)            در آمدی بر علم کلام- ربانی، ‌علی - ‌انتشارات دارالفکر، چاپ اول، 1378

8)            شیعه در اسلام- طباطبائی، محمد حسین - قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ اول، 1362

9)            فرق و مذاهب کلامی- ربانی، علی - قم، مرکز جهانی علوم اسلامی، ‌چاپ امیر، چاپ اول، 1377

10)      فرقه اسماعیلیه- مارشال هاجس- ترجمة فریدون بدره ای، تهران، سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، چاپ سوم، 1369

11)      فرهنگ فرق اسلامی- مشکور، محمد جواد- مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، چاپ دوم، 1372

12)      گروه مذاهب اسلامی، اسماعیلیه (مجموعه مقالات)، قم، مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، چاپ اول 1381

13)      معجم الفرق الاسلامیه، بیروت، دارالاضواء، چاپ اول، 1406ق

14)      موسوعة الفرق و الجماعات- الحفنی، عبد المنعم- قاهره، مکتبه مدبولی، چاپ دوم، 1998م

15)      موسوعه فرق اسلامیه- مشکور، محمد جواد - بیروت، مجمع بحوث اسلامی، چاپ اول، 1415 هـ

و مراجعه به پایگاه اطلاع رسانی راسخون ؛ سایت مؤسسهی مطالعات اسماعیلی و دانشنامه ویکی‌پدیا توصیه می شود.