بسم الله الرحمن الرحیم

شمال و جنوب فرهنگی تاجیکستان

 فرهنگ تاجیکان دو شاخه اصلی و کلی دارد دو شاخه نسبتاً متفاوت .

شاخه شمالی  فرهنگ تاجیکان فرهنگ ولایت سغد و اطراف آن است که آمیختگی بیشتری با فرهنگ روس دارد.  در این ولایت به مرکزیت خجند که آبادتر از سایر ولایت های تاجیکستان بوده و نشانه های مدنیت بیشتری را درآن می توان دید، گرایش مردم بیشتر به سه فرهنگ معطوف است ؛ فرهنگ ایرانی‌، فرهنگ‌ ترکی‌ که از طرف ازبک‌ها تقویت می‌شود و فرهنگ روس.

دوشنبه به عنوان پایتخت تاجیکستان در دوره اتحاد جماهیر شوروی و در دوره پس از استقلال مورد توجه شدید بوده و در معرض تعاملات فرهنگی بسیار و در نتیجه از رشد و توسعه بسیار برخوردار شده است. اگر این شهر را حدفاصل دو بخش فرهنگی تاجیکستان بدانیم می توان شاخه جنوبی فرهنگ تاجیکان را متعلق به ولایت ختلان و به ویژه شهرهای کولاب و فرخار که همجوار افغانستان هستند دانست . این ولایت به برکت وجود امام علی رحمان که زادگاهش در این ولایت است روند رشد را سریعتر از ولایت ها و نواحی دیگر طی می کند.

در زمان شوروی سابق ، بسیاری از روشنفکران و دانشمندان تاجیک به منظور دور شدن از حوزه مرکزی حاکمیت  حکومت شوروی به این ولایت و بالخص شهر مرزی فرخار ‌آمده‌ و در آن‌جا ‌مانده و کم کم ترکیب اجتماعی فرهنگی این شهر را تغییر ‌داده اند. واز این روی است که  سراغ بسیاری از اندیشمندان و دانشمندان تاجیک را می‌توان از شهر فرخار گرفت.

هرچند که از گذشته ختلانیها و به ویژه  کولابیها را مردمی سرویران وگیزله(عصبانی مزاج) به تعبیری بی آداب تر نسبت به سایر نواحی تاجیکستان  بر می شمارند اما این وضع در حال دگرگونی است و امروزه بسیاری از شخصیتهای سیاسی و فرهنگی و علمی متعلق به این ولایت هستند و فرهنگ جنوب دارد فاصله خود را با فرهنگ شمال کم می نماید.

یکی از تفاوتهای فرهنگ جنوبی تاجیکان نسبت به فرهنگ شمالی تاجیکان  به ویژه مردم ولایت سغد، علاقه‌مندی ختلانیان به داشتنِ عائله های سیر فرزند(پرجمعیت) است و کمتر خانواده‌ای هست که به سه چهار فرزند بسنده کند. امام علی رحمان رئیس جمهور تاجیکستان که خود متعلق به فرهنگ جنوب است ، 9 فرزند (7 دختر و دو پسر) دارد.