بسم الله الرحمن الرحیم

اطلس

هنر بافندگی تاجیکان از دیرباز شناخته شده است.ودر این میان اطلس با نقش و نگار ویژه بافته خاص تاجیکان است که پوشیدن آن در میان زنان تاجیک همچنان رایج و محبوب است.

  


اطلس پارچه ای ابریشمی است با رنگهای گوناگون که به مثابه متاع ملی تاجیکان شناخته شده و امروز زن تاجیک به ویژه عروس تاجیک را نمی توان بدون لباس اطلسی تصور کرد. و یکی ازسیاستهای فرهنگی متولیان فرهنگی تاجیکستان ترویج این لباس به عنوان لباس ملی زنان تاجیک است.

در شعر شعرای پارسی زبان نیزاز اطلس بسیار یاد شده است. خاقانی شیروانی، می گوید:

زین خام که دارم جگر پخته به زیرش،

روزی به هزار اطلس معلم نفروشم.

خواجوی کرمانی نیز به متاع اطلس اشاره کرده و از عباراتی مانند "اطلس لاجورد" و "اطلس سبز" به معنی آسمان در شعر خود استفاده کرده است:

ز سوز جگر آتشی بر افروخت،

نهم اطلس سبز چرخی بسوخت.

و یا عبدالرحمان جامی، نیز عبارت "اطلس فیروزه" را به معنی آسمان یا چرخ به کار برده است:

ذوق مستانی صبوحی زده بزم تو دل،

صبح در اطلس فیروزه تو چاک انداخت.

با توجه به اهمیت اطلس در فرهنگ تاجیکی طی سال های اخیر در راستای احیای اطلس تاجیکی گام هایی برداشته شده است. برگزاری آزمون موسوم به اطلس از جمله این اقدامات است. در این آزمون دوزندگان چیره دست با استفاده از پارچه اطلس لباس های مدرن می دوزند و به نمایش می گذارند. یکی از اهداف این آزمون جلب توجه جوانان به این پارچه ملی است. برای ارتقای جایگاه این پارچه تاجیکی روز ١۶ آوریل نیز روز اطلس اعلام شده است.

استفاده از لباس های اروپایی در بین مردم تاجیک پس از سلطه روس ها بر آسیای میانه از اواخر قرن نوزدهم رایج شد و نام های بسیاری برای پوشاک های نو وارد زبان نوشتاری و گفتاری مردم گردید؛ واژه هایی مثل کاستیوم (کت) بریوک (شلوار) پلتا (پالتو) و پلش (بارانی).

اما علیرغم همه تدابیر فرهنگی روسها تاجیکان توانستند سنن و رسوم ملی خود را علی رغم  بیش از ۷۰ سال سلطه شوروی حفظ کنند. و موفق به حفظ هویت خود در پوشاک هایشان نیز شدند.

در مقایسه با لباس های زنان، لباس های مردان در تاجیکستان با صد سال پیش اصلا قابل قیاس نیست. حالا بیشتر مردان و جوانان تاجیک به شیوه اروپایی لباس می پوشند.

 

اما همزمان پوشش یکته (روپوش بی آستر) و جامه (روپوش آستردار) و طاقی (کلاه) نیز همچنان در میان مردان و جوانان تاجیک رایج است.

افراد مختلف، جدا از مقام و جایگاه اجتماعی خود در جامعه، به هنگام برگزارکردن جشن و ماتم و دیگر رسم و آیین های ملی خود عمدتا با لباس ملی، یعنی جامه و طاقی حاضر می شوند.

جامه مثل خلعت است، منتهی در داخل آن پنبه می گذارند و عمدتا لباس گرم برای زمستان محسوب می شود. "بی قسب"، "مشک ظفر" از جمله انواع جامه های تاجیکی است.

در مراسم و جشن های مختلف تاجیکان، پوشش به عنوان یک افتخار ملی جایگاه ویژه دارد، و حتی دولت تاجیکستان به رهبران کشورهای خارجی در پایان دیدارهای رسمی خود از تاجیکستان لباس ملی تاجیکی هدیه می دهد. در گذشته اطلس خجند، سمرقند، کان بادام، اندیجان و شهرهای دیگر آسیای میانه خیلی مشهور بوده است.