بسم الله الرحمن الرحیم

چند نکته از فرهنگ تاجیکان

ابعاد و دامنه مفهومی واژه «فرهنگ» به اندازه­ای عمیق و وسیع است که گنجانیدن آن در قالب تعریفی مشخص و محدود، تقریباً در تمام «فرهنگ ها» ناممکن است. و با مراجعه به نوشته ها و گفته های صاحب نظران می توان صدها توصیف و تعریف از «فرهنگ» یافت که در آنها اشاراتی به دین و مذهب، خط وزبان، تاریخ، ارزش­ها، اعتقادات و باورها، منش، رفتارها، خصائل، هنجارها، ادبیات و هنر، معماری،آئین ها، افسانه ها، اسطوره ها و... شده است. از این روی می توانیم «فرهنگ» را - مجموعه­ای ارگانیک از مولفه های هویت­بخش -  بدانیم؛ مجموعه­ای متشکل از همه آنچه که در تعاریف از «فرهنگ» به آنها اشاره شده است.

 بنابر این وقتی از «فرهنگ مردم ایران» ، «فرهنگ مردم تاجیکستان» و «فرهنگ سایر مقولات و موضوعات» صحبت بمیان می­آید، منظور مولفه­هایی است که این موضوع یا مقوله را از دیگر موضوعات و مقولات جدا می­سازد. هر مولفه نیز سه سطح یا به قول تاجیکان زینه دارد. « مفروضات » ، « ارزش ها » و « نشانه ها »

« مفروضات » مجموعه­ای از باورهای اساسی و پایه­ای  هستند. گزاره­هایی که مفروض بوده و حقیقت یا واقعیت پنداشته شده­اند. « ارزش ها » مطلوبیت­ها و ایده­آل­های مبتنی بر مفروضات اساسی و پایه­ای(باورها) می­باشند و بایدها و نبایدها را شکل می­دهند و « نشانه ها » هم نمایانگریا تجلی مفروضات و ارزش­ها بوده که  در رفتار بالقوه و بالفعل، دارندگان آن «فرهنگ» قابل رصد، مشاهده، مطالعه و ارزیابی هستند.

با این مقدمه مختصر به چند نشانه از«فرهنگ» تاجیکان که ایرانیان در ارتباط و تعامل با تاجیکها بایدآنها را مد نظر داشته باشند اشاره می شود، نشانه هایی که با بررسی و مطالعه آنها می توان با بخشی از ارزش ها و مفروضات تاجیکان آشنا شد.

1- تنجی – یکی از واژگان بسیار پرکاربرد در تاجیکستان "تنجی"  است و معمولاً در مواجهه و یا در مکالمه تلفنی با هم اولین سوال از تنجی است یعنی اینکه آرامی؟ مشکل و مساله ای نداری؟ خبری نیست؟

قریب به اتفاق تاجیکان آرامش طلب بوده و این آرامی را در کلام و اعمال خود بروز می دهند . این آرامش و خونسردی بعضاً از حد زیاد، علیرغم محاسنی که دارد و می تواند مانع رشد و پیشرفت هم باشد، در برخی از موارد حوصله ما ایرانیان را که معمولاً مردمی چالشی و ناآرام و برآشفته هستیم سرمی آورد. لذا در مواجهه با آنها باید به این خصوصیت اخلاقی آنها توجه داشته و مراقبت نماییم که تنجی آنها را برهم نزنیم چراکه تا آنها دوباره تنج نشوند کار ما به سرانجام نخواهد رسید!!

2- سازگاری- دیگر  واژه پرکاربرد در تاجیکستان "ساز" است. و"ساز بودن" سوالی است که مستمراً پرسیده می شود. منظور از "سازبودن" برقرار بودن سلامتی ، تعادل ، هماهنگی و بی مشکلی است.

تاجیکان خود را با خیلی از امور به ویژه کمبود ها و نداریها سازگار کرده و در این زمینه بسیار قابل هستند و همین که حداقلی از سلامتی ، تعادل و بی مشکلی را داشته باشند خود را ساز دانسته و خرسندند برخلاف بسیاری از ایرانیان که مساله و مشکل و کمبود خود را زوم کرده و نا آرام و پریشان می شوند.

3- سرخوشی – از دیگر ویژگی های تاجکان به تعبیر خودشان "وقت خوشی" و به تعبیر خودمان "سرخوشی" است. این مردم "تنج و ساز" معمولاً در همه شرایط سرخوشند و مشکلات ، مصائب، سختیها ، تلخیها و ناکامیهای زندگی آنها را از توجه به روی شاد و شیرین زندگی دور نکرده و با کنار آمدن با مشکل و مصیبت و یا سختی و تلخی زندگی، خود را "سرخوش" نشان می دهند .

4- عدم سراسیمگی – "وزمینی" و "به فرجگی" از جمله خصایص رفتاری است که تاجیکان در مقابل سراسیمگی و شتابزدگی معمول ما ایرانیان دارند .

تاجیکان معمولاً درهیچ کاری شتابزده نشده و سراسیمه نمی گردند از این رو شتاب و سراسیمگی ما را غیر واقعی تلقی کرده و وقعی بر آن نمی نهند . فلذا بهتر این است اگر کارمان دست "اکه" یا "اپه" تاجیکی است که با ورمینی و آرامش در حال انجام آن است، شتاب و سراسیمگی خود را بروز ندهیم چرا که ممکن است زمان و هزینه بیشتری برایمان داشه باشد.