بسم الله الرحمن الرحیم

'اژدهای چینی' تاجیکستان را می‌بلعد؟

در ظرف ده سال اخیر چین به وام‌دهنده بزرگ و از شریکان اصلی اقتصادی تاجیکستان مبدّل شده است. بنا به گزارش وزارت مالیه تاجیکستان، در اوایل ماه جاری میزان بدهیهای خارجی تاجیکستان بالغ به ۲ میلیارد و ۱۰۰ میلیون دلار بوده و بخش عمده آن، یعنی ۸۶۲ میلیون دلار را وامهای چین تشکیل می‌دهد. همچنین، طبق گزارشهای رسمی تاجیکستان، چین در طرحهای بزرگ بنیاد راههای اتومبیلرو "دوشنبه-خجند جناق" از مرکز به شمال، "دوشنبه-جرگتال-اوش" از مرکز به شرق، تونلهای "شهرستان"و "شرشر" در جنوب و خطّ بلندشدّت "جنوب-شمال" تاجیکستان سرمایه‌گذاری کرده و متخصصان و کارگران چینی در اجرای این طرحها شرکت فعال داشته‌اند. افزون بر این،یک شرکت چینی در صدد است، در رودخانه‌های زرافشان و خنگاب تاجیکستان دو نیروگاه برق آبی موسوم به "زرافشان" با ظرفیّت تولیدی ۱۵۰ مگاواتّ و "نورآباد-۲" با ظرفیّت ۳۵۰ مگاواتّ را بنیاد کند.

رسانه‌های روسیه، از جمله، روزنامه "نزاویسیمایا گزتا"، سیاست اقتصادی چین در قبال تاجیکستان را که در سالهای اخیر در حال توسعه ارزیابی شده، تهدید جدّی به استقلال اقتصادی و سیاسی این کشور خوانده است. زیرا به نوشته این نشریه، وابستگی تاجیکستان به سرمایه چینی که دوبرابر بودن واردات از چین نسبت به صادرات به آن کشور نشانه صریح این وابستگی است و بدهیهای هنگفت از چین می‌تواند استقلال تاجیکستان را به خطر بیندازد.

ولی دولت عثمان، وزیر پیشین رشد اقتصاد و تجارت تاجیکستان این گونه نگرانیها را بی‌پایه خواند و گفت، سرمایه‌های چین به رشد اقتصاد تاجیکستان کمک کرده است. آقای دولت گفت: "در ظرف ۱۰-۱۵ سالی که روسیه در آسیای مرکزی تسلط کامل داشت، تنها در بخش نظامی همکاری کرده، امّا به دلیل ضعف مالی امکان سرمایه‌گذاری نداشت. شرکتهای آمریکایی نیز به دلیل آشنایی نداشتن با وضع منطقه در تاجیکستان سرمایه‌گذاری نکردند. این خلا را چین پُر کرد."

البته چین تحت شرط و شرایط خاصی سرمایه خود را در اختیار تاجیکستان گذاشته است. مثلاً، در صورت سرمایه گذاری در طرحی مشخّص که اجرای آن به عهده شرکت چینی واگذار شده است تاکید دارد که کارگران چینی نیز باید در این طرح مشارکت کنند. دولت عثمان دلیل این امر را به بالا بودن میزان فساد مالی در تاجیکستان عنوان کرده و گفت، به منظور جلوگیری از "سرقت و غارت مبلغ سرمایه‌گذار خارجی" مجبور است به چنین اقدام دست زند.

از سوی دیگر، خدای بردی خالق نظراف، کارشناس مرکز مطالعات استراتژی تاجیکستان گفت، به هنگام امضای موافقتنامه‌ها میان تاجیکستان و چین تأکید شده بود که در اجرای طرحها، متخصصان تکنولوژی و مهندسها از چین بیایند و کارگران از جمله اتباع تاجیکستان باشند.

آقای خالق نظراف گفت: "اما متأسفانه، صفت کار کارگران تاجیک به استانداردهای چین موافق نبودند، آنها در سطح چینیها کار کرده نتوانستند. شرکتهای چینی گفتند که با کارگران تاجیک امکان اجرای طرح در مدت مقرر ناممکن است. در نتیجه، تاجیکستان به ورود کارگران چینی اجازه داد." او گفت، در پی این تصمیم سرعت کار در ساختمانهای شرکتهای چینی افزایش یافت. مثلاً، راه ارتباطی مسیر "دوشنبه-چناق" که طولش حدود ۴۰۰ کیلومتر بوده و از مناطق کوهستانی عبور می‌کرد، در مدّت ۲ سال از جانب شرکت چینی "china road" احداث شد.

امّا برخی از کارشناسان تاجیک افزایش تعداد کارگران چینی در تاجیکستان را که حالا تعداد آنها بالغ به ۱۰۰ هزار نفر ارزیابی می‌شود، مغایر با منافع ملّی خوانده‌اند. عبدالغنی محمدعظیم اف، کارشناس تاجیک، گفت، در حالی که بیش از ۱ میلیون تن از اتباع تاجیک برای دریافت کار در روسیه و قزاقستان به سر می‌برند، در ساخت راهها، تونلها یا پروژه‌های دیگر کارگران چینی دعوت می‌شوند. به اعتقاد آقای محمدعظیم اف، به منظور جلوگیری از سرازیر شدن سیل کارگران خارجی، شورای امنیت تاجیکستان باید معیار یا محدودیت ورود نیروی کار خارجی به این کشور را تعیین کند. او گفت، با توجّه به کوچک بودن و جمعیت کم داشتن تاجیکستان تعداد عمومی نیروی کار خارجی در این کشور باید از ۱۵ هزار نفر بیشتر نباشد.

همکاریهای اقتصادی و تجارتی تاجیکستان با چین پس از سالهای ۲۰۰۰، در پی حلّ مشکلات مناطق مرزی مورد اختلاف و در اختیار گذاشتن بیش از ۱۰۰۰ کیلومتر مربّع از خاک تاجیکستان به چین توسعه یافت. به دنبال افتتاح راه اتومبیل رو دوشنبه-خاروغ-کولمه-قراقورم راه به سمت چین باز شده و تاجیکستان تا اندازه ای از وابستگی ازبکستان در ارتباطات با کشورهای جهان رهایی یافته است.در نتیجه، در ظرف ۷ سال اخیر تبادل کالا میان این دو کشور ۱۰۰ برابر افزایش یافته و در سال گذشته به ۱ میلیارد و ۷۵۰ میلیون دلار را رسیده است.

به گفته کارشناسان، نفوذ فرهنگی چین نیز در تاجیکستان گسترش یافته، زبان چینی در ردیف انگلیسی از زبانهای مورد تقاضا قرار گرفته است. تعداد دانشجویان تاجیک نیز در دانشگاههای چین از ۵ نفر در سال ۱۹۹۳ تا به ۳۰۰ نفر در سال گذشته افزایش پیدا کرده است.از این لحاظ، کارشناسان تاجیک می‌گویند، به علّت استراتژی نامشخّص روسیه در قبال تاجیکستان، موضع ناروشن این کشور در مسائل آب و انرژی منطقه آسیای مرکزی و سرمایه ناچیز روسیه در اقتصاد تاجیکستان دولت این کشور روابط حسنه با پکن را بر مسکو ترجیح می‌دهد.

پیشنهاد فعالیت معدن نقره "کان منثور کلان" به شرکت های چینی و در اختیار گذاشتن معدن طلای "زرافشان به شرکت "zijin mining group"، جلب شرکتهای چینی در بنیاد نیروگاههای برق آبی، خطوط برق و استفاده از مزارع کشاورزی در ولایت ختلان نشانه‌های توسعه این گونه همکاریها محسوب می‌شود.

به اعتقاد کارشناسان مرکز مطالعات استراتژی تاجیکستان، موضع استراتژی تاجیکستان در منطقه و منابع بزرگ معادن و انرژی این کشور باعث توجّه و رقابت کشورهای بزرگ روسیه، آمریکا، اتّحادیه اروپا و چین برای افزایش نفوذ در این کشور شده است.حالا روشن نیست، رقابت کشورهای ابرقدرت به نفع تاجیکستان تمام خواهد شد یا استقلال این کشور را زیر خطر خواهد برد.

منبع: سایت بی بی سی فارسی