افطار با«انگشت پیچ » ایران و «نیشالا»ی تاجیکستان

افطار با«انگشت پیچ » ایران و «نیشالا»ی تاجیکستان  روزه داران تاجیک همچون روزه داران در همدان ایران افطار را با شیرینی سفید و خوش عطری باز می کنند که در ایران انگشت پیچ و در تاجیکستان نیشالا خوانده می شود.

 

ایران و تاجیکستان به عنوان دو کشور فارسی زبان، علاوه بر زبان در تاریخ ، دین و فرهنگ نیز اشتراکات فراوانی دارند. 

در بین شهرهای ایران و تاجیکستان دو شهر همدان و کولاب با یکدیگر «خواهر خوانده» اند.

همدان زادگاه میرسیدعلی همدانی عارف و عالم بزرگ جهان اسلام و از مشاهیر بزرگ تاجیکستان است که مزار او در شهر کولاب تاجیکستان واقع شده است. 

همدان و کولاب دارای نشانه های فرهنگی مشترکی اند از جمله موارد متعددی که فعلا جای بازگویی آن نیست می توان به یک شیرینی سفید رنگ اشاره کرد که امروزه نه تنها در کولاب بلکه در سراسر تاجیکستان رواج دارد. این شیرینی که در ماه مبارک رمضان آن را هم در سرسفره افطاری مسلمانان در تاجیکستان و هم بر سفره اهالی همدان در ایران می توان مشاهده کرد انگشت پیج و یا نیشالا ست.

اینکه آیا این خوراکی خوش مزه ، مقوی و سرشار از مواد قندی و پروتئینی از همدان به کولاب رسیده و سپس در سراسر تاجیکستان رواج یافته یا بالعکس از کولاب به همدان رفته است معلوم نیست و منابع و اطلاعات موثقی نیز در این باره وجود ندارد.

آنچه که امروزه شاهد آن هستیم حکایت از آن دارد که همزمان با فرارسیدن ماه مبارک رمضان، در تاجیکستان و همدان روزه داران، روزه خود را با این نعمت خدا افطار می کنند. رمضان که می شود بر سر سفره افطاری خوش رنگ و بوی هر مسلمان در همدان 

آنچه بیش از همه به چشم می خورد « انگشت پیچ » است که رنگ سفید و طعم و عطر مخصوص خود را دارد. 

این شیرینی مخصوص همدان از شیرینی های خوش طعمی است که حالت روان و عسل مانند دارد و بسیار انرژی زاست و به خاطر حالت خاص خود و کش آمدن آن هنگامی که انگشت را برای خوردن در ظرف فرو می برند انگشت پیچ نام گرفته است هرچند که امروزه دیگر این شیرینی را با انگشت نمی خورند اما هم چنان این نام برآن باقی مانده است.

قنادهای همدانی مواد اولیه انگشت پیچ را سفیده تخم مرغ، شکر، گلاب، جوهر لیمو و آب معرفی می کنند و از شیوه شکل گیری آن که می پرسی فنون قنادی را یادآور می شوند و اینکه این مواد باید به حدی هم زده شود تا قوام یافته و حالتی چون عسل به خود بگیرد. 

در تاجیکستان ، سفیدی و خوراکی ویژه « دسترخوان » ( سفره ) های رمضانی سرشار از نعمت های الهی «نیشالا» است که شباهت ظاهری، مزه و مواد اولیه برای تهیه آن با انگشت پیچ بسیار است و روزه داران در تاجیکستان این شیرینی مقوی را با اشتیاق و لذت خاصی به هنگام افطار و گشودن روزه خود میل می کنند.

نیشالا پزان تاجیک این شیرینی را از شکر، سفیده تخم مرغ و ریشه یک گیاه خاص کوهی (شیرین بیان) تهیه می کنند و مخلوط این مواد را بر روی حرارت ملایم انقدر هم می زنند تا قوام آید و حالتی سفید و کش دار بیابد.

در موردی چرایی نام گرفتن این شیرینی به «نیشالا» در تاجیکستان گمانه هایی زده می شود . بیشتر بر این باورند که نام این شیرینی «انشاالله» بوده چرا که تهیه آن از سحر آغاز و تا نزدیکی های افطار طول می کشیده و تهیه کنندگان همواره نام خدا را بر زبان داشته و می گفته اند که انشاالله تا افطار آماده می شود و این لفظ انشاالله به مرور به «نیشاالله» تبدیل شده است. برخی را هم گمان بر این است که اولین تهیه کننده این شیرینی «نیشاالله» نامی بوده است.

به هر حال، اینکه خاستگاه اولیه این ماده غذایی ایران است یا تاجیکستان و نام دقیق آن به تاجیکی چه معنایی دارد چندان مهم نیست، آنچه که اهمیت دارد این است که مصرف این شیرینی خوش مزه و خوش عطر در دو کشور هم زبان نشانه ای دیگر از اشتراکات فرهنگی و پیوند دیرین این دو کشور فارسی زبان به ویژه در ماه مبارک رمضان است.

 

 

/ 0 نظر / 7 بازدید